چیزی که در زیر می خوانید، بنای همیشگی نوشته ها در این وبلاگ نیست. موضوع و سبک و سیاق نوشته ها در این وبلاگ، قطعا همیشه اینچنین نخواهد بود. این متن تنها اشاره کوچکیست به میزان "واقعی بودن" رنجی که کسی از این نابرابریها می برد...

---

ساعت 7:10 دقیقه است. دیرم شده، راه میان بری برای رسیدن به دانشگاه انتخاب می کنم. اما بابت اتوبوسی که پر است و برای من جا ندارد، زیاد هم ناراحت نمی شوم. در این دو جلسه از کلاس اخلاق، در نیم ساعت یا سه ربعی هم که در کلاس حضور داشته ام، تحمل حرفهای استاد و سکوت کردن برایم غیر قابل تحمل بوده. واقعا نمی دانم چطور می شود این میزان را به یک ساعت و نیم زمان افزایش داد ...؟!

ساعت 8:30 با نیم ساعت تاخیر به کلاس می رسم. استاد در حال گفتن اراجیف همیشگیش است، البته از درس اخلاق انتظار بیشتری هم نمی رود، اما استاد بیش از حد فرهیخته اش، جذابیت و مستدل بودن و گیرایی این درس را دو چندان کرده! صندلی ام را کمی عقب می کشم تا سرم را به دیوار تکیه دهم. کاملا پیداست که به سختی چشمانم را باز نگه داشته ام.
استاد می گوید هر حکمی که در شریعت (قطعا منظورش شریعت اسلام است) آمده با فطرت انسان هماهنگ است... بین حرفهایش جایی از کلمه "سنگسار" استفاده می کند. یکی از پسران کلاس با حالت نه چندان معمولی (و نه فقط به قصد پرسش) می پرسد: استاد سنگسار با فطرت انسان هماهنگ است؟
استاد طی چند جمله ای که به هم می بافد، و طی همان سفسطه های همیشگی پاسخ مثبت می دهد. اکثرا می دانیم (شاید هم در نیم ساعتی که من در کلاس نبوده ام خود استاد گفته است) که سنگسار مجازات خیانت یک شخص به همسرش است، و با احکام و قوانین زیبا و عادلانه مان درباره حق و حقوق زن و مرد، می دانیم که مرد به سهولت می تواند در این مورد از خود دفاع کند (و مثلا ادعا کند که آن شخص دیگر همسر دیگرش بوده ) و از این مجازات وحشتناک خود را رها کند. اما استاد می گوید که آیا کار زشتی مثل خیانت سزاوار جزایی مثل سنگسار نیست؟(!) به یاد اعتراض چند وقت پیش عده ای، به مجازات سنگسار (و تقاضای حذف کردنش ) می افتم، و پاسخ زیبای یکی از مسئولین عزیزمان : "مگر سنگسار چه اشکالی دارد؟" !!! کاش می شد این افراد را در معرض این مجازات وحشیانه قرار داد، تا بفهمند که اگر برای گناهی که همه آنها معتقدند سزای واقعیش در عالم دیگری به فرد می رسد، شخصی را تا گردن در چاله ای فرو کنند و آنقدر سنگ به او پرتاب کنند تا از شدت درد و خونریزی بمیرد، چه حالی به آن شخص دست می دهد؟ شاید بفهمند زجرکش کردن، که حتی در مورد حیوانات هم کار وحشیانه ایست، برای یک انسان "چه اشکالی دارد؟" استاد در قسمتی از حرفهایش به شیوه سنگسار کردن اشاره کوچکی میکند: "انقدر سنگ به او می زنند تا به حد مرگ برسد." به حد مرگ؟ یعنی او نمی داند هدف سنگسار "به حد مرگ" رساندن کسی نیست؟ یعنی نمی داند هدف به مرگ رساندن شخص است؟
بعضی از دختران صدایشان بلند می شود و نه به خود این مجازات که به ناعادلانه بودنش در مورد دو جنس اعتراض می کنند: مگر خیانت مرد، اسمش خیانت نیست؟ استاد با تفکر کاملا باز و روشنش (!) پاسخ می دهد که شرع به مرد این اجازه را داده ....!!! تمام سلولهای بدنم به خشم آمده اند.
استاد برای هزارمین بار حرف مضحکش را تکرار می کند: "خیلی چیزها شاید در نگاه اول با عقل من و شما جور در نیاید، اما وقتی که در شرع آمده، یعنی با فطرت ما هماهنگ است! خیلی از مواردی که در مورد حقوق زن است، به این شکل است ... (!!!) در نگاه اول، با عقل آدم جور نیست، آدم می بیند دیه زن که نصف است، در ارث سهم کمتری می برد، حق طلاق که با مرد است، حق نگهداری از بچه ها که با مرد است (به خاطر دارم در جلسه قبل که این جمله را گفت، پسری که پشت سرم نشسته بود به دوستش گفت: بچه ها باید برای مرد باشن دیگه ...)، آدم این وضع را می بیند و با خود می گوید: این که عدالت نیست، عین ظلم است (فکر کنم این استاد اگر در همه عمرش یک جمله، حرف عاقلانه زده باشد، همین یک جمله است) ولی این طور نیست... ما شاید نتوانیم درست بودنش را درک کنیم، ولی وقتی که در شریعت و وحی این احکام آمده است، یعنی درست است ... "
یکی از دختران، که البته حالش از من کمی بهتر است، می گوید : "استاد، این احکام برای 14 قرن قبل است. آن موقع شاید ..."
استاد میان حرفش می پرد: " این حرف را نزنید. احکام اسلام که زمان ندارند ... "
نگرانم. نگرانم که مبادا کسی این اراجیف را بپذیرد...

از خودم انگار خنده ام می گیرد که می خواستم "شال سفید" سر کنم! تصورش را می کنم که سر کلاس استادی که در بدیهیات هم مانده است و با "عقل"ش جور در نمی آید، می خواسته ام در حرکتی نمادین، مدافع حقوق زن بودنم را نشان بدهم!

در طی گفتن این خزعبلات از جانب استاد بزرگوار کلاس، من در حرکتی تقریبا نمادین (به خیال خودم البته)، سرم را روی دسته صندلی گذاشته ام. هر چند که با وجود خستگی شدید، کلمه به کلمه حرفها را می شنوم. و از فرط عصبانیت از این که میزان بلاهت و تحجر در یک انسان، چقدر می تواند بالا باشد، انگار کمی دمای بدنم بالا رفته است. حرفها دوباره به زنا کشیده می شود، و استاد عزیز در کمال وقاحت، حرف دو جلسه قبلش را تکرار می کند که : می دانیم که در این گناه، زن نقش برجسته تر و "کلیدی" دارد ...

دیگر نمی توانم بیش از این تحمل کنم. می خواهم فریاد بزنم. می دانم که اگر بخواهم چیزی بگویم، از شدت عصبانیت با صدای بیش از حد بلند و در حالتی نه چندان طبیعی این کار را خواهم کرد. چند دقیقه بیشتر به انتهای کلاس نمانده و هنوز حضور و غیابی صورت نگرفته. در این قبیل کلاسها با میزان زیادی از فهم و اطلاعات که به انسان منتقل می شود هدف فقط "حضور" خوردن در برگه حضور و غیاب است و نه هیچ چیز دیگر. اما من واقعا دیگر نمی توانم حتی یک لحظه هم در کلاس بمانم. واقعا نمی توانم بمانم. از جایم بلند می شوم و با بیشترین عصبانیتی که در خود سراغ دارم از کلاس بیرون می روم.
با تمام وجود می خواهم فریاد بزنم. زیر لب آن استاد را، این نظام آموزشی را، این جامعه را، این دانشکده را، کلاس را، شاید خودم را لعنت می کنم... به دفتر انجمن می روم، کسی داخل نیست. کلید می اندازم و داخل می روم. از فرط عصبانیت نمی دانم باید چه کار کنم. در دفتر راه می روم و زیر لب یک جمله را تکرار می کنم : لعنت به شماها ... لعنت به شما .... لعنت ...
-------------------------------------

از دفتر بیرون می آیم. ک..... را می بینم. باید برای انجام کاری از دانشکده بیرون برویم. از من چیزهایی می پرسد، اما من چیزی نمی شنوم. هر سوال را دو سه بار تکرار می کند و من به جای جواب دادن زیر لب چیزهایی می گویم. شاید سوالهای بی جواب مانده خودم است. او اصلا متوجه حالت غیرطبیعی من نیست. و من واقعا نمی دانم تجربه تلخ چند دقیقه پیشم را چطور باید برای کسی که این مسائل برایش اهمیت زیادی ندارد، بازگو کنم... . ک..... جواب سوالهایش را می گیرد و در پاسخ این سوال که "الان نمی شه درسی رو حذف کرد؟ ... حذف اضطراری کیه؟" شانه بالا می اندازد ...
-------------------------------------

در راه برگشتن به دانشگاه، به گمانم از کنار "مرکز آفرینشهای هنری" رد می شویم. پوستر فیلم "میم مثل مادر" روی شیشه هایش خودنمایی می کند.
- وای... من چقدر از این فیلم متنفرم.
- چرا ...؟
- به خودم فحش می دم که چرا رفتم چنین فیلمی رو توی سینما دیدم ...!
- چرا ...؟
- _____________
- آخه دلیلش چیه ؟ چرا خوشت نمیاد؟
اگر فرصت داشته باشم، می خواهم که صحنه صحنه این فیلم را با نگاه دیگری که می توان به آن داشت برای ک..... تحلیل کنم. اما او مسلما یک پاسخ کوتاه و یک جمله ای می خواهد. در یک جمله چطور می توان از انزجارمان از 90 دقیقه یک فیلم بگوییم؟
با خشم و نفرت و ناراحتی خاصی می گویم: از اینکه زنها رو چنین موجودات خوار و ذلیل و بی اراده ای نشان داده بود، اصلا خوشم نیامد ...
ک..... سکوت می کند. شاید با خودش این بدبینی مرا به فیلم محبوبش سرزنش می کند!
ادامه دادن را بی فایده می بینم. من هم سکوت می کنم. اما سکوتم سرشار از ناگفته هاست.
-------------------------------------

م... در دفتر انجمن می گوید: دیروز با معصومه داشتیم کلی بهت می خندیدیم ... معصومه هم درست نمی شناختت. می گفت اون موقع ها هم انقدر silent بودی... حالا تو چرا انقدر silent ی ؟
-------------------------------------

ظهر دو سخنران برای برنامه ای داریم. انگار همه اتفاقات در یک روز باید پشت سر هم بیفتد و عصبانیت و انزجار مرا هر لحظه بیش از قبل کند. استاد بزرگوار دیگری، که به اصطلاح از سرشناسان دانشکده است بین حرفهایش که - البته در آغاز کمی بوی تجدد و مدرنیته از آن می آمد- می گوید: "متاسفانه فضای دانشگاه های ما زنانه شده است. آن چیزی که مهم است، آن هم اکثرا برای دانشجویان دختر، نمره است. فرم... ." به شکل نامحسوس و البته سخیفی از کلمه "ظاهر" استفاده می کند. و چون می داند جای این شکل بیان کردن تفکر متحجرانه اش، اینجا نیست، جمله را اصلاح می کند و دوباره از کلمه فرم و قالب بهره می گیرد و ساده لوحانه فکر می کند، حرفش با این اصطلاحات، "منطقی" می شود. هنگامی که از نمره مدار بودن دانشجویان می گوید، یک نفر در سالن (که زیاد هم شلوغ نیست) دست می زند! البته فقط یک بار... . می خواهم برگردم و ببینم کدام موجود نادانی، چنین حرفی را تحسین می کند! این کارش طبق معمول برای تحقیر کردن دختران است؟
استاد بزرگوار، در پایان جلسه برای سخنرانی جذابش انتظار پرسش و پاسخ دارد. به جمع نگاه می کند و می گوید: هیچکس سوالی ندارد. دستم در شرف بالا رفتن است. می خواهم از آن جمله زیبایش تشکر کنم! اما به وجهه این کار پیش دیگر دانشجویان فکر می کنم. و این که این حرکت، که زیر سوال بردن یک استاد است، آن هم از طرف یکی از اعضای انجمن، شاید دور از اخلاق باشد ... دستم را بالا نمی برم. استاد عزیز ادامه می دهد: "بله ... متاسفانه دختران همیشه این مشکل حرف نزدن رو دارن ... و اینکه خودشون رو قابل نمی دونن ..."
اگر چیزی به اسم عصبانیت سنج هم وجود داشت، من در این لحظات می توانستم به انفجار برسانمش ...
-------------------------------------

عصبانیت، انزجار، اندوه ... وجودم پر است از همه این احساسات ناخوشایند ...

ک..... هر چند دقیقه یکبار مرا که ناراحتی از سر و رویم می بارد، صدا می زند و برای تسکین ناراحتی ام - که خودش هم دلیلش را نمی داند و شاید گمان می کند بی خوابی دیشب است - از کار کوچکی که برای انجمن کرده ام تشکر می کند! می خواهد از دلم دربیاورد چیزی را که نمی داند کی، کجا و چرا به دل گرفته ام ...
نه فقط ک.....، که دیگر اعضای انجمن هم به من که از آغاز تا پایان برنامه پا روی پا انداخته ام و گوشه ای نشسته ام، می گویند: خسته نباشید! در چهره من چه چیزیست که همه را وادار به این واکنش می کند ...؟

برنامه بالاخره به پایان می رسد و من راهی خانه می شوم.

به silent بودنم فکر می کنم. به اینکه گاهی در هر لحظه، به اندازه سالها حرف برای گفتن دارم اما همیشه راه کوتاهتر و ساده تر را انتخاب می کنم : سکوت ...

بیرون دانشکده یکی از اساتید ترم قبل را می بینم. به یاد تحقیقی می افتم که برای درسش تهیه کرده بودم: "زن، نیمی از یک شاهد". چه بیانات و نظریاتی که در دفاع از زن، در مقابل هر دلیل نامعقول علما و فقها برای توجیه کم ارزش و یا بی ارزش بودن شهادت زن، نیاورده بودم. روزی که تحقیق را برای ارائه آورده بودم، یکی از پسران، جملات تندی را که در پشت تحقیق نوشته ام، می خواند و می گوید : "باز هم این فمینیست بازیها ...".
از تحقیقش می پرسیم که چرا امروز برای ارئه دادن، با خود به همراه نیاورده. پاسخ می دهد: من که در بند نمره نیستم ... مثل شماها ...
بند نمره؟ جمله به جمله آن تحقیق را با کمک منطق و عقل از جانب خودم نوشته ام. نهایت سعیم را کرده ام که باطل بودن توجیهات دیگران را برای اثبات بی ارزش بودن شهادت زنان نشان دهم ... بند نمره؟ من به خاطر نمره این کارها را کرده ام؟
حتی بیان کردن این جملات هم برایم کار عبس و حتی مضحکیست چه برسد به دفاع از خودم در مقابل این جملات کودکانه. اما امروز استادی را دیده ام که در سالن آمفی تئاتر دانشکده، در سخنرانی ای، این طرز فکر ابلهانه را به عنوان کشفیات مهمش بیان می کرد!
-------------------------------------

سوار اتوبوس می شوم. تمام اتفاقات امروز را در ذهن مرور می کنم... واقعیتهای تلخ، تمام وجودم را پر از احساس های تلخ کرده ... خشم، انزجار، اندوه ... خشم ... انزجار ... اندوه ...
احساس های تلخ من، این بار فقط احساساتی گذرا در گوشه قلبم نیستند. من با تمام وجودم خشمگین ام... و منزجر... و اندوهگین ...
چند دقیقه ای بیشتر نمی گذرد که آن واقعیتهای تلخ، واقعیت تلخ دیگری را رقم می زنند... اتفاقی که می افتد را خودم هم نمی توانم باور کنم... اما این اتفاق می افتد، اتفاقی که در اوج ناراحتی و اندوه هم برایم رخ نداده: اشک های من سرازیر شده اند ... من بی صدا گریه می کنم و هر چه می کنم نمی توانم جلوی اشک هایم را بگیرم ...

شال سفیدی که نیکو چند روز پیش به سر کرده بود، یک نماد بود. همان طور که کمپین یک میلیون امضا و همه امضاهایش هم نمادند. و شاید خیلی از کارهایی که خود من تا به امروز برای دفاع از حقوق زن کرده ام، نمادین بوده اند. اما اشک های من، نماد نبودند...
اشک های من کاملا واقعی بودند ... کاملا واقعی ...

- وهم سبزرنگ دیگر چیست؟!

- برای فروغ فرخزاد (شاعر این شعر) درست نمی دانم چیست ... اما برای من وهم سبز رنگ، همان وهم و خیالاتیست که از من می خواهد انسان بودن را فراموش کنم و به "لیلی" بودن، به "شیرین" بودن، به "سیندرلا" بودن، به "معشوقه"بودن، به "زن خوب فرمانبر پارسا" بودن، به یک "دختر خوب و نجیب" بودن؛ فکر کنم ... وهم سبزرنگ همان چیزیست که نگذاشت مادر و مادربزرگ و مادرهای مادربزرگ های من نامشان در جایی بیاید... وهم سبزرنگ همان چیزیست که از آنها خواست سر به زیر بیندازند و "بی هیچ چشمداشتی" همانی باشند که دیگران از آنها می خواهند، که برای دیگران زندگی کنند، نه برای خودشان ...

- و اینجا کجاست ؟

- اینجا، همان جاییست که می خواهم بنویسم، تا بدانم که چرا همیشه "فرو می روم". بدانم که چرا "هیچگاه پیش نمی روم"...